Doğum kontrol hapı, gebeliği önlemek amacıyla kullanılan hormonal korunma yöntemlerinden biridir. Düzenli ve doğru kullanıldığında yüksek koruyuculuk sağlayabilir. Ancak hapa başlamayı düşünen birçok kişinin aklında kilo alma, ileride gebe kalamama, hormonların vücuda zarar vermesi veya bir hap unutulduğunda koruyuculuğun tamamen kaybolması gibi endişeler bulunur.
Doğum kontrol hapları tek tip değildir. İçerdikleri hormonlar, kullanım şekilleri ve kimler için uygun oldukları farklılık gösterebilir. Bu nedenle bir kişi için uygun olan hap başka biri için doğru seçenek olmayabilir. Özellikle sigara kullanımı, auralı migren, pıhtı öyküsü ve bazı kalp-damar hastalıkları söz konusu olduğunda hap seçiminin sağlık geçmişi değerlendirilerek yapılması önemlidir.
Doğum kontrol haplarının kalıcı kısırlık yaptığı veya kullanan herkesin kilo aldığı gibi yaygın inanışlar ise mevcut bilgilerle desteklenmemektedir. Buna karşılık hapların yan etkilerinin ve güvenli kullanım kurallarının bilinmesi gerekir.
- Doğum Kontrol Hapı Nasıl Etki Eder?
- Kombine Hap ve Mini Hap Arasındaki Fark
- Hapa Ne Zaman ve Nasıl Başlanır?
- Hap Unutulursa Ne Yapılmalı?
- Koruyuculuğu Azaltan Durumlar
- Yan Etkiler: Hangisi Geçer, Hangisi Doktora Sorulmalı?
- Kilo Aldırır mı?
- Ruh Hali Ve Cinsel İstek
- Ara Kanamalar
- Kimler Kullanmamalı?
- Doğum Kontrol Hapının PCOS Ve Adet Düzenine Etkisi
- Hapı Bırakınca Ne Kadar Sürede Gebe Kalınır?
- Hap Dışında Ne Tercih Edilebilir?
- Sık Sorulan Sorular
Doğum Kontrol Hapı Nasıl Etki Eder?
Doğum kontrol hapları gebeliğin oluşmasını birkaç farklı mekanizma üzerinden önler. Kombine hapların temel etkilerinden biri yumurtlamayı baskılamaktır. Yumurtalıktan yumurta hücresi salınmadığında döllenmenin gerçekleşmesi de büyük ölçüde engellenir.
Haplar aynı zamanda rahim ağzındaki servikal mukusu daha yoğun hâle getirir. Böylece spermlerin rahim içine ve tüplere doğru ilerlemesi zorlaşır. Rahmin iç tabakasında meydana gelen değişiklikler de gebeliğin oluşmasını destekleyen ortamı etkileyebilir.
Hapların etkili olabilmesinde düzenli kullanım büyük önem taşır. Günlerin sık sık atlanması veya hapların önerilen kullanım düzenine uyulmaması gebelikten korunma etkisini azaltabilir.
Doğum kontrol hapları cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz. Bu enfeksiyonlardan korunmanın gerekli olduğu durumlarda prezervatif gibi bariyer yöntemleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Kombine Hap ve Mini Hap Arasındaki Fark
Doğum kontrol hapları genel olarak kombine haplar ve yalnızca progesteron benzeri hormon içeren mini haplar şeklinde iki ana gruba ayrılır.
| Özellik | Kombine Hap | Mini Hap |
|---|---|---|
| Hormon İçeriği | Östrojen ve progesteron benzeri hormon | Yalnızca progesteron benzeri hormon |
| Temel Etki | Özellikle yumurtlamayı baskılar | Hap türüne göre yumurtlamayı baskılayabilir ve servikal mukusu koyulaştırır |
| Kullanım Düzeni | Düzenli günlük kullanım gerekir | Düzenli günlük kullanım gerekir |
| Östrojen İçerir Mi? | Evet | Hayır |
| Kullanım Seçimi | Östrojen kullanmasına engel bulunmayan kişilerde değerlendirilebilir | Östrojenin uygun olmadığı bazı kişiler için alternatif olabilir |
Kombine hapların östrojen içermesi bazı sağlık durumlarında önemli bir ayrımdır. Özellikle pıhtı riski yüksek kişilerde, auralı migrende ve bazı kalp-damar hastalıklarında östrojen içeren yöntemler uygun olmayabilir.
Mini haplar östrojen içermez. Ancak mini hapların da kendi kullanım kuralları vardır ve farklı mini hap türlerinde bir hapın ne zaman unutulmuş kabul edildiği dahi değişebilir. Bu nedenle tüm doğum kontrol haplarının aynı kullanım talimatına sahip olduğu düşünülmemelidir.
Hapa Ne Zaman ve Nasıl Başlanır?
Doğum kontrol hapına başlama zamanı kişinin adet döngüsüne, kullanılacak hapın türüne ve gebelik ihtimaline göre belirlenir. Genel olarak gebelik olmadığı makul biçimde değerlendirilebildiğinde hormonal korunma yöntemlerine başlanabilir.
Adetin ilk günlerinde başlanan bazı kombine haplarda koruyuculuk kısa sürede sağlanabilir. Adet başlangıcından daha sonra başlanması durumunda ise belirli bir süre ek bariyer yöntemi gerekebilir. Mini haplarda bu süre kullanılan hormona göre değişebildiğinden tek bir başlangıç kuralı bütün ürünlere uygulanamaz.
Hapın her gün düzenli alınması gerekir. Özellikle bazı mini haplarda kullanım saatinin korunması daha fazla önem taşır. Telefona hatırlatıcı kurmak veya hapı günlük bir alışkanlıkla eşleştirmek unutma riskini azaltabilir.
İlk kez doğum kontrol hapına başlayacak kişinin yalnızca yaşına göre değil; sigara kullanımı, tansiyonu, migren özellikleri, geçirilmiş hastalıkları ve kullandığı diğer ilaçlar açısından da değerlendirilmesi önemlidir.
Hap Unutulursa Ne Yapılmalı?
Hap unutulursa ne olur sorusunun yanıtı kullanılan hapın türüne, kaç aktif hapın unutulduğuna, aradan geçen süreye ve unutmanın kutunun hangi döneminde gerçekleştiğine göre değişir.
Kombine haplarda bir aktif hapın gecikmesi ile iki veya daha fazla aktif hapın art arda unutulması aynı şekilde değerlendirilmez.
| Kaç Hap Unutuldu? | Kaç Saat Geçti? | Ne Yapılmalı? |
|---|---|---|
| 1 aktif kombine hap gecikti | 24 saatten az | Hatırlanınca alınır ve diğer haplara normal zamanda devam edilir. Genellikle ek korunma gerekmez. |
| 1 aktif kombine hap unutuldu | 24–48 saat | Unutulan hap mümkün olan en kısa sürede alınır. Sonraki hap normal zamanında alınır. Genellikle ek korunma gerekmez. |
| 2 veya daha fazla aktif kombine hap unutuldu | 48 saat veya daha fazla | En son unutulan hap mümkün olan en kısa sürede alınır, programa devam edilir ve genellikle 7 gün ek bariyer yöntemi gerekir. |
| Mini hap unutuldu | Süre hapın türüne göre değişir | Mini haplarda unutma sınırı kullanılan hormona göre farklı olabilir. Kişinin kendi hapının kullanım talimatına göre hareket etmesi gerekir. |
İki veya daha fazla kombine aktif hapın unutulması durumunda, özellikle unutmanın kutunun ilk haftasında gerçekleşmesi ve son günlerde korunmasız cinsel ilişki yaşanmış olması acil korunmanın değerlendirilmesini gerektirebilir. Kutunun son aktif haplarında unutma yaşanması ise hormonsuz aranın uzamaması için farklı bir kullanım planı gerektirebilir.
Mini haplarda durum daha farklıdır. Bazı mini haplarda birkaç saatlik gecikme unutulmuş hap olarak kabul edilirken bazı türlerde daha geniş bir zaman aralığı bulunur. Bu nedenle yalnızca mini hap kullanıyorum bilgisi ne yapılacağını belirlemek için her zaman yeterli değildir.
Koruyuculuğu Azaltan Durumlar
Doğum kontrol hapının koruyuculuğunu etkileyen en önemli faktörlerden biri düzensiz kullanımdır. Bunun dışında hapın sindirim sisteminden yeterli şekilde emilememesine veya hormonların vücutta daha hızlı parçalanmasına neden olan bazı durumlar da koruyuculuğu etkileyebilir.
Hap alındıktan kısa süre sonra gerçekleşen kusmada ilaç tamamen emilmemiş olabilir. Şiddetli veya uzun süren ishal de benzer şekilde emilimi etkileyebilir. Özellikle kusma ve ishal bir günden uzun sürüyorsa ek korunma gerekip gerekmediği kullanılan hap türüne göre değerlendirilmelidir.
Bazı epilepsi tedavilerinde kullanılan enzim artırıcı ilaçlar, belirli enfeksiyonların tedavisinde kullanılan bazı ilaç grupları ve bazı bitkisel ürünler doğum kontrol hormonlarının kandaki düzeyini azaltabilir. Bu nedenle düzenli kullanılan ilaçlar ve bitkisel ürünler doğum kontrol yöntemi seçilirken hekime bildirilmelidir.
Her antibiyotiğin doğum kontrol hapının etkisini azalttığını düşünmek de doğru değildir. Etkileşim riski ilacın hangi grupta olduğuna göre değerlendirilmelidir.
Yan Etkiler: Hangisi Geçer, Hangisi Doktora Sorulmalı?
Doğum kontrol hapı yan etkileri özellikle kullanıma yeni başlayan kişilerin en fazla merak ettiği konular arasındadır. İlk birkaç ayda vücudun hormonal değişime uyum göstermesi sırasında hafif yakınmalar ortaya çıkabilir.
Bulantı, meme hassasiyeti, hafif baş ağrısı, lekelenme, ara kanama veya adet düzeninde değişiklikler görülebilir. Bu belirtilerin bir bölümü zaman içinde azalabilir. Ancak her yeni belirti normal kabul edilmemelidir.
Özellikle ani gelişen veya şiddetli belirtilerde değerlendirme geciktirilmemelidir. Yeni ve olağandışı şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, tek taraflı bacakta belirgin ağrı veya şişlik, göğüs ağrısı ve açıklanamayan nefes darlığı gibi yakınmalar ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Yan etkiler günlük yaşamı etkiliyorsa hapı kendi kendine bırakmak veya farklı bir hapa geçmek yerine kullanılan yöntemin yeniden değerlendirilmesi daha doğru olur.
Kilo Aldırır mı?
Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı sorusunun herkes için geçerli tek bir evet veya hayır cevabı yoktur. Ancak hormonal doğum kontrol haplarının tüm kullanıcılarda belirgin ve kalıcı kilo artışına yol açtığını gösteren bir durum söz konusu değildir.
Bazı kişiler kullanımın ilk dönemlerinde sıvı tutulumu, iştah değişiklikleri veya vücuttaki doğal kilo dalgalanmalarını fark edebilir. Aynı dönemde beslenme, fiziksel aktivite, uyku ve yaşam tarzındaki değişiklikler de tartıdaki farklılığın nedeni olabilir.
Hapa başladıktan sonra belirgin ve devam eden kilo değişikliği yaşanması durumunda yalnızca kullanılan hapa odaklanmak yerine diğer olası nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Ruh Hali Ve Cinsel İstek
Hormonal değişiklikler bazı kişilerde ruh hali veya cinsel istek üzerinde farklı etkiler oluşturabilir. Bir kullanıcı herhangi bir değişiklik yaşamazken başka bir kullanıcı kendisini daha hassas, isteksiz veya duygusal hissedebilir.
Bu değişiklikleri doğrudan ve yalnızca doğum kontrol hapına bağlamak her zaman mümkün değildir. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği önemlidir.
Belirgin duygu durum değişikliği veya cinsel istekte uzun süre devam eden rahatsız edici bir değişim varsa kullanılan yöntemin hekimle yeniden değerlendirilmesi uygun olabilir.
Ara Kanamalar
Lekelenme ve ara kanamalar özellikle doğum kontrol hapına başlanan ilk aylarda görülebilir. Hapın düzensiz kullanılması veya dozların unutulması da beklenmeyen kanamalara neden olabilir.
Ara kanama her zaman hapın koruyucu olmadığı anlamına gelmez. Ancak kanamanın giderek artması, uzun süre devam etmesi, düzenli kullanım sonrasında yeni başlaması veya ağrı gibi başka belirtilerle birlikte ortaya çıkması durumunda değerlendirme gerekir.
Kimler Kullanmamalı?
Doğum kontrol hapı kimler kullanamaz sorusunda en önemli nokta bütün hapların aynı olmadığını bilmektir. Güvenlik açısından özellikle östrojen içeren kombine haplarda kişinin sağlık öyküsü önem taşır.
Kombine hormonal doğum kontrol yöntemlerinin uygun olmayabileceği veya özel değerlendirme gerektirebileceği önemli durumlar şunlardır:
- 35 yaş ve üzerinde olup sigara kullanmak
- Daha önce derin ven trombozu veya akciğer embolisi gibi pıhtı ile ilişkili hastalık geçirmek
- Pıhtılaşma açısından ciddi risk oluşturan bazı hastalıklara sahip olmak
- Auralı migren öyküsünün bulunması
- Kontrol altında olmayan ciddi yüksek tansiyonun bulunması
- Bazı kalp ve damar hastalıklarına sahip olmak
- Bazı ciddi karaciğer hastalıklarının bulunması
- Hormona duyarlı bazı kanserlerin mevcut olması veya geçmişte görülmüş olması
35 yaş ve üzerinde sigara kullanımında risk, içilen sigara miktarıyla birlikte artabilir. Güncel tıbbi uygunluk kriterlerinde 35 yaşın üzerindeki sigara kullanıcılarında kombine hormonal yöntemlere önemli sınırlamalar getirilmesinin nedenlerinden biri kalp krizi ve inme gibi damar hastalıkları riskidir.
Auralı migren de sıradan baş ağrısı veya her migren türüyle aynı değerlendirilmez. Görsel değişiklikler, ışık çakmaları veya başka nörolojik belirtilerin eşlik ettiği aura öyküsü varsa östrojen içeren yöntemlerin uygunluğu özellikle değerlendirilmelidir.
Bu durumların bulunması kişinin hiçbir hormonal korunma yöntemini kullanamayacağı anlamına gelmez. Östrojen içermeyen yöntemler bazı kişiler için alternatif olabilir. Uygun yöntemin seçiminde bireysel riskler birlikte değerlendirilir.
Doğum Kontrol Hapının PCOS Ve Adet Düzenine Etkisi
Doğum kontrol hapları yalnızca gebelikten korunmak amacıyla kullanılmaz. Bazı kadınlarda adetlerin daha öngörülebilir hâle gelmesine yardımcı olmak, adetle ilişkili yakınmaları azaltmak veya polikistik over sendromunda androjen fazlalığıyla ilişkili bazı belirtilerin yönetimini desteklemek amacıyla da kullanılabilir. Hap kullanımı PCOS'u tamamen ortadan kaldıran bir tedavi değildir ve yöntem kişinin belirtilerine, gebelik planına ve sağlık özelliklerine göre seçilmelidir. Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi için Polikistik Over Sendromu PCOS içeriğini inceleyebilirsiniz.
Hapı Bırakınca Ne Kadar Sürede Gebe Kalınır?
Hapı bırakınca hamile kalma süresi her kadında aynı değildir. Doğum kontrol haplarının uzun süre kullanılmasının kalıcı kısırlığa neden olduğu düşüncesi ise mevcut bilgiler tarafından desteklenmemektedir. Hap bırakıldıktan sonra doğurganlık yeniden geri dönebilir.
Bazı kadınlarda yumurtlama kısa sürede yeniden başlarken bazı kişilerde adet döngüsünün eski düzenine oturması biraz zaman alabilir. Gebeliğin ne kadar sürede gerçekleşeceği yalnızca daha önce hap kullanılıp kullanılmadığına bağlı değildir.
Kadının yaşı, yumurtalık fonksiyonu, yumurtlama düzeni, sperm özellikleri, tüplerin durumu ve başka üreme sağlığı faktörleri gebelik süresini etkileyebilir.
Uzun yıllar hap kullandıktan sonra gebeliğin daha geç oluşması her zaman hapın etkisi anlamına gelmez. Yaş ilerledikçe doğurganlığın doğal olarak azalması da dikkate alınmalıdır.
Hap bırakıldıktan sonra adetlerin uzun süre başlamaması veya daha önceden bulunmayan belirgin düzensizliklerin ortaya çıkması durumunda değerlendirme yapılması uygun olur.
Hap Dışında Ne Tercih Edilebilir?
Doğum kontrol hapı herkes için en uygun gebelikten korunma yöntemi değildir. Günlük ilaç kullanmak istemeyenler veya bazı sağlık nedenleriyle kombine hap kullanamayan kişiler için farklı seçenekler değerlendirilebilir.
Rahim içi araçlar uzun süreli korunma sağlayabilen yöntemler arasında bulunur. Hormon içeren ve hormon içermeyen seçenekleri vardır. Deri altına yerleştirilen hormonal implantlar da günlük kullanım gerektirmeyen uzun etkili yöntemlerdendir.
Prezervatif gibi bariyer yöntemleri hormon içermez ve doğru kullanıldığında gebelik riskini azaltmanın yanında bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlayabilir.
Hangi yöntemin tercih edileceği yalnızca koruyuculuk oranına göre belirlenmez. Adet özellikleri, gebelik planı, günlük kullanım alışkanlıkları, sağlık geçmişi, hormon kullanmaya engel bir durum bulunup bulunmaması ve kişinin yönteme ilişkin tercihleri birlikte değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Kullanılan hapın düzenine bağlı olarak hormonsuz veya etkisiz tabletlerin bulunduğu dönemde adet benzeri çekilme kanaması görülebilir. Bazı kullanım şemalarında kanama çok azalabilir veya hiç olmayabilir. Koruyuculuğun başlama zamanı hapın türüne ve adet döngüsünün hangi gününde başlandığına bağlıdır. Bazı başlangıçlarda ilk günlerden itibaren koruma sağlanabilirken bazılarında belirli bir süre ek bariyer yöntemi gerekir. Hiçbir doğum kontrol yöntemi yüzde 100 koruma sağlamaz. Hapların unutulması, yanlış kullanılması veya bazı ilaç etkileşimleri gebelik ihtimalini artırabilir. Sağlık açısından uygun kişilerde hormonal doğum kontrol yöntemleri uzun süre kullanılabilir. Ancak yaş, sigara kullanımı, tansiyon, migren ve yeni gelişen hastalıklar zaman içinde uygunluğu değiştirebileceğinden periyodik değerlendirme önemlidir. Bazı kişilerde doğal adet döngüsünün yeniden düzenlenmesi zaman alabilir. Uzun süre adet görülmemesi durumunda gebelik ihtimali ve diğer nedenler açısından değerlendirme yapılmalıdır. Bazı hormonal haplar androjen etkilerini azaltabildiği için belirli kişilerde yağlanma ve akne üzerinde olumlu değişiklikler görülebilir. Ancak her hapın ve her kişinin yanıtı aynı değildir. Hayır. Doğum kontrol hapları gebeliği önlemek amacıyla kullanılır ancak cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz. Bu amaçla uygun bariyer yöntemlerinin kullanılması gerekir.Doğum Kontrol Hapı Kullanırken Adet Görülür mü?
Doğum Kontrol Hapı Ne Zaman Korumaya Başlar?
Doğum Kontrol Hapı Kullanırken Hamile Kalınabilir mi?
Doğum Kontrol Hapı Uzun Yıllar Kullanılabilir mi?
Doğum Kontrol Hapı Bırakınca Adet Gecikir mi?
Doğum Kontrol Hapı Cildi Etkiler mi?
Doğum Kontrol Hapı Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korur mu?
