Vajina daraltma, doğum, yaş ya da menopoza bağlı olarak gevşemiş vajina kaslarının ve girişin cerrahi ya da cerrahi dışı yöntemlerle yeniden sıkılaştırılmasıdır. Hafif gevşeklikte pelvik taban egzersizleri çoğu zaman yeterlidir; belirgin gevşeklik ve doku hasarında kalıcı sonuç veren yöntem cerrahidir (vajinoplasti/perineoplasti). Lazer ve radyofrekans uygulamalarının etkinliği ise henüz yeterince kanıtlanmamıştır. Ameliyat sonrası cinsel ilişkiye genellikle 6–8 hafta sonra dönülür.
"Doğumdan sonra eskisi gibi değil. Eşim fark ediyor mu? Bunu doktora nasıl söylerim?" Bu soruları soran kadınların çoğu, konuyu daha önce kimseyle konuşmamıştır. Oysa muayenehanemde en sık dinlediğim şikâyetlerden biridir ve utanılacak hiçbir yanı yoktur. Bu yazıda gevşemenin neden olduğunu, hangi yöntemin kime uygun olduğunu, özellikle de kimlere önerilmediğini açıkça anlatıyorum.
Vajinal Gevşeme Neden Olur?
Vajinal gevşemenin en sık nedeni normal doğumdur. Bunun yanında yaşlanma, menopozda östrojenin azalması ve bağ dokusunun kalıtsal yapısı da vajina ile pelvik taban kaslarının esnekliğini ve sıkılığını etkiler.
- Doğum: Normal doğumda bebeğin başı doğum kanalından geçerken vajina duvarı, girişteki kaslar (perine) ve pelvik taban kasları büyük ölçüde gerilir. Bu esneme doğaldır ve dokular çoğu zaman ilk aylarda toparlanır. Ancak iri bebek doğumu, uzun süren ıkınma, vakum ya da forseps gibi müdahaleli doğumlar, iyi onarılmamış yırtıklar ve birden fazla doğum kalıcı gevşekliğe yol açabilir.
- Yaş: Yıllar içinde kas gücü ve kolajen miktarı azalır; dokular esnekliğini kaybeder.
- Menopoz: Östrojenin azalmasıyla vajina duvarı incelir, kurur ve elastikiyetini yitirir. Bu tablo gevşeklik hissine kuruluk ve ilişkide yanma da ekleyebilir.
- Kronik zorlanma: Sürekli kabızlık, uzun süreli öksürük ve ağır yük kaldırmak pelvik tabana yük bindirir.
Doğum sonrası vajina genişlemesi kadınlar arasında çok farklı derecelerde görülür. Bazıları hiçbir değişiklik fark etmezken bazıları cinsel ilişkide his azalması, hava kaçırma, tampon yerinde durmaması ya da girişte bir açıklık hissi tarif eder.
Kimlere Önerilir, Kimlere Önerilmez
Vajina daraltma, gevşekliğin muayeneyle doğrulandığı, şikâyeti kendisini rahatsız eden ve gerçekçi beklentisi olan kadınlara önerilir. Gebelik planı olan, doğumdan henüz yeterli süre geçmemiş, aktif enfeksiyonu olan ya da asıl şikâyeti ağrılı ilişki olan kadınlara ise önerilmez.
Kimlere önerilebilir:
- Doğumdan en az 6–12 ay geçmiş, emzirmesi bitmiş ve pelvik taban egzersizlerine rağmen belirgin gevşeklik hisseden kadınlar,
- Muayenede vajina girişinde açıklık, perine kaslarında incelme ya da eski yırtıkların kötü iyileşmesine bağlı doku kaybı saptananlar,
- Gevşekliğin cinsel hayatını ya da günlük konforunu belirgin şekilde etkilediğini ifade edenler.
Kimlere önerilmez:
- Yakın zamanda gebelik ve normal doğum planlayanlar: Sonraki bir vajinal doğum, onarımın sonucunu bozabilir. Çocuk planınız tamamlanmadan ameliyat önermem.
- Doğumdan yeni çıkanlar: Dokuların kendiliğinden toparlanması için zaman tanınmalıdır.
- Aktif vajinal ya da idrar yolu enfeksiyonu olanlar: Önce enfeksiyon tedavi edilir.
- Asıl şikâyeti ağrılı cinsel ilişki olanlar: Vajinismus, kuruluk ya da endometriozise bağlı ağrısı olan bir kadında daraltma ameliyatı ağrıyı artırır.
- Kararı kendi isteğiyle değil, partnerinin baskısıyla verenler: Bu, ameliyattan memnun kalmamanın en güçlü habercisidir.
- Gerçekçi olmayan beklentisi olanlar: Ameliyat ilişki sorunlarını ya da tamamen başka nedenlere bağlı his kaybını çözmez.
- Kontrol altında olmayan şeker hastalığı ya da yara iyileşmesini bozan bir hastalığı olanlar; aktif sigara içicilerde de iyileşme sorunları artar.
Vajina daraltma, zaman zaman kızlık zarı dikimi ile karıştırılır. Oysa vajina daraltma kas ve doku yapısını onaran işlevsel bir işlemken, kızlık zarı dikimi yalnızca girişteki ince zarın onarılmasıdır. Ayrıntıları kızlık zarı dikimi nedir sayfasında bulabilirsiniz.
Cerrahi Daraltma (Vajinoplasti / Perineoplasti)
Cerrahi vajina daraltma, gevşemiş vajina duvarının ve girişteki kasların dikişlerle yeniden yaklaştırılması ve fazla dokunun alınmasıdır. Belirgin gevşekliği olan kadınlarda kalıcı ve ölçülebilir sonuç veren tek yöntemdir.
İşlem genellikle iki bölümden oluşur:
- Vajinoplasti (arka duvar onarımı): Vajinanın arka duvarındaki gevşemiş bağ dokusu ve kaslar orta hatta birleştirilir, fazla mukoza alınır. Böylece vajina kanalı daralır ve desteklenir.
- Perineoplasti: Vajina girişi ile anüs arasındaki bölgede (perine) ayrılmış ya da incelmiş kaslar onarılır. Doğumda yırtılan veya epizyotomisi iyi iyileşmemiş kadınlarda girişteki açıklığın asıl nedeni çoğu zaman budur.
Ameliyat genellikle spinal ya da genel anestezi altında yapılır ve yaklaşık 45–90 dakika sürer. Dışarıdan görünen bir kesi yoktur; eriyen dikişler kullanılır. Çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün evine döner. Ne kadar daraltılacağı ameliyat öncesinde hastayla birlikte konuşularak belirlenir; amaç doğal ve ağrısız bir sonuçtur, aşırı daraltma ilişkide ağrıya neden olur.
Cerrahi Dışı Yöntemler Ne Kadar Etkili?
Hafif gevşeklikte pelvik taban egzersizlerinin gerçek ve kanıtlanmış bir faydası vardır. Lazer ve radyofrekans uygulamalarının ise vajina daraltma için etkinliği ve uzun dönem güvenliği henüz yeterli düzeyde gösterilmemiştir.
Pelvik taban egzersizleri
Pelvik taban (Kegel) egzersizleri, idrar akışını durdurmak için kullandığınız kasların düzenli olarak sıkılıp gevşetilmesine dayanır. Doğumdan sonraki ilk bir yılda ve hafif gevşeklik vakalarında kas gücünü ve vajinal sıkılık hissini belirgin şekilde artırabilir; idrar kaçırmayı da azaltır. Önemli olan egzersizi doğru kasla ve düzenli yapmaktır. Kadınların önemli bir kısmı ilk denemelerinde yanlış kası çalıştırır; bu nedenle bir pelvik taban fizyoterapistinden destek almak sonucu belirgin şekilde iyileştirir. Egzersizin etkisi ancak düzenli devam edildiği sürece sürer ve kas dışındaki doku kaybını (örneğin onarılmamış bir yırtığı) düzeltemez.
Lazer ve radyofrekans uygulamaları
Lazer ve radyofrekans cihazları, vajina duvarına ısı enerjisi vererek kolajen yapımını uyarmayı amaçlar. Ağrısız, anestezi gerektirmeyen ve hızlı uygulamalar olarak tanıtılırlar. Ancak bu konuda dürüst olmak gerekir: Vajina daraltma amacıyla kullanımlarına dair çalışmalar az sayıda, kısa süreli ve küçük ölçeklidir; etkinin ne kadar sürdüğü ve kimde işe yaradığı net değildir.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 2018'de yayımladığı güvenlik uyarısında enerji tabanlı cihazların "vajinal gençleştirme" ve kozmetik vajinal işlemler için güvenliğinin ve etkinliğinin kanıtlanmadığını, bu amaçla onaylanmış bir cihaz bulunmadığını belirtmiş; yanık, skar dokusu, ilişkide ağrı ve kronik ağrı gibi ciddi yan etki bildirimlerine dikkat çekmişti. Bu uyarı bugün de FDA'nın sayfasında yayındadır ve aradan geçen sürede bu tabloyu değiştiren güçlü bir kanıt ortaya çıkmamıştır. Bu nedenle lazer ve radyofrekansı ameliyatın yerine geçen bir yöntem olarak önermiyorum; uygulanacaksa beklentilerin sınırlı tutulması gerektiğini hastalarıma açıkça söylüyorum.
İdrar Kaçırmayla Birlikte Görülüyorsa
Doğuma bağlı vajinal gevşeklik sıklıkla öksürürken, gülerken ya da hapşırırken idrar kaçırmayla (stres tipi idrar kaçırma) birlikte görülür. Bu durumda yalnızca vajina daraltma yapmak yeterli değildir; idrar kaçırma ayrıca değerlendirilip tedavi edilmelidir.
İdrar kaçırmanın tipi (stres, sıkışma ya da karışık tip) muayene ve gerekirse ürodinamik testlerle belirlenir. Stres tipi idrar kaçırmada pelvik taban egzersizleri ilk basamaktır; yetersiz kalırsa idrar kanalının altına yerleştirilen askı ameliyatları uygulanabilir ve bu işlem çoğu zaman vajina onarımıyla aynı seansta yapılabilir. Rahim ya da mesane sarkması varsa bunun da aynı planlama içinde ele alınması gerekir. Konunun ayrıntılarını doğumdan sonra şekil bozukluğu ve idrar kaçırma sayfasında anlattım.
İşlem Öncesi Değerlendirme
Vajina daraltma kararı tek bir görüşmede verilmez. Önce şikâyetin ne olduğu ve gerçekten gevşeklikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı netleştirilir; ardından muayene ve gerekli testlerle uygun yöntem seçilir.
- Ayrıntılı konuşma: Ne zamandan beri, hangi durumda rahatsızlık hissettiğiniz, doğum öykünüz, gelecekte çocuk planınız ve ameliyattan beklentiniz konuşulur. Bu görüşme sizinle yapılır; partnerinizin beklentileriyle değil.
- Jinekolojik muayene: Vajina girişinin genişliği, perine kaslarının durumu, sarkma ve idrar kaçırma bulguları değerlendirilir.
- Smear ve enfeksiyon taraması: Rahim ağzı taraması güncel değilse yapılır, enfeksiyon varsa önce tedavi edilir.
- Rutin kan testleri ve anestezi değerlendirmesi.
- Menopozdaki hastalarda ameliyat öncesi bir süre vajinal östrojen kullanımı doku kalitesini ve iyileşmeyi iyileştirebilir.
İyileşme ve Cinsel Hayata Dönüş
Vajina daraltma ameliyatından sonra çoğu kadın 1–2 hafta içinde masa başı işine döner. Cinsel ilişkiye ise dokuların tam iyileşmesi için genellikle 6–8 hafta sonra, kontrol muayenesinin ardından dönülür.
- İlk hafta: Hafif-orta düzeyde ağrı, şişlik ve az miktarda kanamalı akıntı olur. Ağrı kesicilerle kontrol edilir. Oturmak ilk günlerde rahatsız edici olabilir.
- Hijyen: Tuvalet sonrası bölge ılık suyla yıkanır ve nazikçe kurulanır. Dikişler 3–6 hafta içinde kendiliğinden erir.
- Kabızlıktan kaçınmak: Lifli beslenme ve bol sıvı önemlidir; gerekirse yumuşatıcı kullanılır. Ikınmak dikişlere yük bindirir.
- Kaçınılması gerekenler: İlk 6 hafta tampon kullanmak, havuz-deniz-küvet, ağır kaldırma, bisiklet ve yoğun spor.
- Cinsel ilişki: 6–8 hafta sonra, kontrol muayenesinde iyileşme doğrulandıktan sonra başlanır. İlk ilişkilerde kayganlaştırıcı kullanmak ve acele etmemek önerilir; hassasiyet birkaç hafta içinde azalır.
- Sonucun oturması: Dokuların son hâlini alması ve sonucun tam değerlendirilebilmesi yaklaşık üç ayı bulur.
Olası Riskler
Vajina daraltma, deneyimli ellerde genellikle güvenli bir ameliyattır; ancak her cerrahi işlem gibi riskleri vardır. En sık sorunlar geçici ağrı, enfeksiyon ve dikiş yerinde iyileşme gecikmesidir; en önemli uzun dönem risk, aşırı daraltmaya bağlı ağrılı ilişkidir.
- Kanama ve hematom: Nadiren ek müdahale gerektirebilir.
- Enfeksiyon: Hijyen kurallarına uyulması ve gerekirse antibiyotikle büyük ölçüde önlenir.
- Dikiş açılması ve yavaş iyileşme: Özellikle sigara içenlerde ve şeker hastalarında daha sıktır.
- Ağrılı cinsel ilişki (disparoni): Aşırı daraltma ya da sert skar dokusu sonucu gelişebilir. Ameliyat planlamasında en çok dikkat ettiğim konudur.
- Geçici idrar yapma güçlüğü: İlk günlerde görülebilir ve genellikle kendiliğinden düzelir.
- Bağırsağa yakın dokularda yaralanma: Çok nadirdir.
- Beklentiyi karşılamama: Ameliyat öncesi beklentilerin açıkça konuşulması bu riski azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Ameliyatın amacı vajina kanalının ve girişin doğuma bağlı gevşemeden önceki hâline yaklaştırılmasıdır; bu nedenle çoğu çift ilişkide sıkılıkta belirgin bir fark hisseder. Dışarıdan bakıldığında ise dikiş izi görülmez. Cerrahi onarım uzun süre kalıcıdır. Ancak yaşlanma, menopoz ve özellikle sonraki bir normal doğum sonucu zamanla etkileyebilir. Ameliyattan sonra pelvik taban egzersizlerine devam etmek sonucu korumaya yardımcı olur. Mümkündür, ancak normal doğum onarılan dokuları yeniden gerebilir ve sonucu bozabilir. Bu nedenle çocuk planı tamamlanmamış kadınlara ameliyatı ertelemelerini öneririm; ameliyat sonrası gebelikte doğum şekli doktorunuzla birlikte planlanmalıdır. Belirgin gevşeklik ve doku hasarında kalıcı sonuç veren yöntem ameliyattır. Lazerin vajina daraltma amacıyla etkinliği yeterince kanıtlanmamıştır ve FDA bu amaçla kullanılan enerji tabanlı cihazlar için güvenlik uyarısı yayımlamıştır. Hafif şikâyetlerde ilk tercih pelvik taban egzersizleridir. Ameliyat anestezi altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez. Sonrasındaki ilk birkaç gün orta düzeyde ağrı olur ve ağrı kesicilerle kontrol edilir; çoğu kadın ikinci haftadan itibaren belirgin şekilde rahatlar. Kesin bir yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan genel sağlık durumu, doku kalitesi ve gelecekte gebelik planı olup olmadığıdır. Menopozdaki kadınlarda ameliyat öncesi doku hazırlığı yapılabilir. Kendi kelimelerinizle anlatmanız yeterlidir: "Doğumdan sonra vajinada gevşeklik hissediyorum", "İlişkide eskisi gibi hissetmiyorum" ya da "Girişte bir açıklık var gibi" demeniz, hekiminizin konuyu anlaması için yeterlidir. Kadın doğum uzmanları bu şikâyeti sık dinler; sizi yargılamadan, muayene ederek değerlendirir. Konuşmakta zorlanıyorsanız şikâyetinizi önceden bir kâğıda yazıp getirebilirsiniz. Dokuların kendiliğinden toparlanması için doğumdan sonra en az 6–12 ay beklenmesini ve emzirmenin bitmiş olmasını öneririm. Emzirme döneminde östrojen düşük olduğu için vajina dokusu daha ince ve kuru olur; bu da hem değerlendirmeyi hem de iyileşmeyi olumsuz etkiler. Bu süre pelvik taban egzersizleri için de değerlendirilmelidir. Doğru kasla ve düzenli yapılan pelvik taban egzersizlerinin etkisi genellikle 8–12 hafta içinde hissedilmeye başlar. Günde birkaç set halinde, kasları birkaç saniye sıkıp aynı süre gevşeterek çalışmak önerilir. Üç ay düzenli egzersize rağmen belirgin bir değişiklik olmazsa yeniden değerlendirme yapılmalıdır. Çoğu hasta aynı gün ya da bir gece hastanede kaldıktan sonra evine döner. Ameliyat yaklaşık 45–90 dakika sürer. İdrar kaçırma ya da sarkma onarımı aynı seansta yapılıyorsa süre ve hastanede kalış biraz uzayabilir. Menopozdaki şikâyetlerin önemli bir kısmı östrojen eksikliğine bağlı incelme ve kuruluktan kaynaklanır. Vajinal östrojen kremleri ya da tabletleri, nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar bu şikâyetleri çoğu zaman belirgin şekilde azaltır. Bu tedavilere rağmen belirgin gevşeklik sürüyorsa cerrahi onarım değerlendirilebilir.Vajina daraltma ameliyatından sonra eşim fark eder mi?
Vajina daraltma kalıcı mıdır?
Vajina daraltmadan sonra normal doğum yapılabilir mi?
Lazerle vajina daraltma mı, ameliyat mı daha iyi?
Vajina daraltma ameliyatı acı verir mi?
Vajina daraltma için yaş sınırı var mı?
Bu şikâyeti doktora nasıl anlatırım?
Doğumdan ne kadar sonra vajina daraltma yapılabilir?
Pelvik taban egzersizlerinin etkisi ne zaman görülür?
Ameliyattan sonra hastanede kalmak gerekir mi?
Menopozdaki gevşeklik ve kuruluk için ne yapılabilir?
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Genital estetik ve onarım seçenekleri hakkında daha fazla bilgi için genital estetik sayfasına bakabilir, değerlendirme için Karşıyaka'daki muayenehanemden randevu alabilirsiniz. — Op. Dr. Alper Gümüşalan, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Kaynak: U.S. Food and Drug Administration. FDA Warns Against Use of Energy-Based Devices to Perform Vaginal 'Rejuvenation' or Vaginal Cosmetic Procedures: FDA Safety Communication. Temmuz 2018 (Kasım 2018 güncellemesi).
